Belastingdienst, blijf bij je leest!

De Belastingdienst. Leuker kunnen ze het niet maken. Wel makkelijker. Of gecompliceerder. De afgelopen jaren heeft de Belastingdienst een aantal ingrijpende transformaties doorgemaakt.

Jurgen Adam, Business Manager Government bij Software AG beschrijft zijn bevindingen in een opinieverhaal dat eerder deze week  verscheen op de website van CIO.

*-*-*-*

We lezen de laatste tijd regelmatig over de Belastingdienst in de media. Waar gaat het dan over? Wat is er aan de hand? Gaat het over projecten, gaat het over processen of gaat het over ICT?

Ton Elias en de commissie die hij gevormd heeft, onderzoekt de kern van falende ICT-projecten van de overheid. Zo ook de ICT-projecten van de Belastingdienst. Miljoenen transacties gaan iedere dag goed. Maar als een bijstandsmoeder te laat haar toeslag krijgt, staan de kranten er vol van.

De symbolische rode draad van onze samenleving is door de kracht van mediaherhaling in een reputatiediscussie beland. Dat is niet terecht in mijn visie! Systematisch barsten laten ontstaan in een fundament is onnodig, want feit blijft dat iedereen belasting moet betalen, dat is in de wet zo geregeld.

Een stapje terug

Wat is eigenlijk de taakstelling van onze rijksbelastingdienst? Het woord ‘belasting’ zegt het immers al. Als uitvoeringsinstantie is ze belast met het heffen van directe en indirechte belastingen, het innen van deze belastingen en de controle daarop. Nederland kent maar liefst 5 overheidsorganen die belasting mogen heffen en innen. Maar alleen de rijksdienst staat stelselmatig in de krant. Het zorgvuldig opgebouwd imago van de afgelopen decennia komt daarmee steeds meer onder vuur te liggen. Onze nieuwe staatssecretaris Financiën, Eric Wiebes, heeft een erfenis waarmee hij in het reine dient te komen.

Om het heden te begrijpen moeten we terug naar het verleden. Tot 2006 was onze rijksbelastingdienst de krachtige rode draad van onze samenleving. Het imago van de Belastingdienst was ontwikkeld tot “leuker kunnen we het niet maken, makkelijker wel”. De toenmalige bewindsvrouw had een goed draaiende dienst, waar Nederland trots op kon zijn. Ook de DG’s daarvoor hoefden ook alleen maar incasso te faciliteren. Sterker nog, volgens geruchten was onze Belastingdienst tot 2006 het beste incassobedrijf van Europa.

2006

In het jaar 2006 kwam, bij politiek besluit, de afdeling Toeslagen erbij. En met Toeslagen verscheen ineens een volledig nieuwe doelgroep. En laat deze laatste stap nu vooral de aanleiding zijn geweest om heden structureel de media te halen. Waarom eigenlijk? In 2004 begonnen de voorbereidingen al met de Wet basisvoorziening kinderopvang (Wbk). Het systeem zou koste wat kost moeten worden ontwikkeld door de Belastingdienst. De wet kwam er aan en de politieke ambities draaiden op volle toeren. De taakstelling werd uitgebreid. Hoe moeilijk kon het zijn om naast innen ook uit te keren? Het was een voldongen feit. Maar waarom? Waarom was het nu zo belangrijk om onze Belastingdienst ook te laten uitkeren?

Evolutie ICT Belastingdienst

Waar ooit het ICT-fundament begon als Directie Automatisering Rijksdienst, groeide naar het Automatiseringscentrum, wat evolueerde naar een Centrum voor ICT naar nu een tweekoppig Automatiseringsbedrijf. De organisatieontwikkelingen en ICT-projecten vlogen voorbij: Mainframe, Platform96, GUS, GLOBE, Ucos, Foxtrot, Redesign Midrange, Decentraal Platform, ABS, Straxx, PcNU, Poort, ELA, Ontwikkelstraten (Coolgen, Powerbuilder Sybase, Cobol CICS DB2, JAVA, .NET), Complexiteitsreductie, Toeslagen enzovoort, enzovoort.

Daarbij kwamen de OORA en ICI processen voorbij om te voorzien in een vloeiende overgang van ontwikkeling naar continuïteit naar exploitatie en beheer. Laten we ook de totstandkoming van vele ICT services, system building blocks, MTHV’ s, systemen, functionaliteiten en technologieën niet vergeten. Dit allemaal afgevangen met Raamovereenkomsten ICT en niet-ICT, Europese aanbestedingen en massale hulp van de markt. Het werd bijna een natuurlijk strategisch patroon. Het centrale functiehuis werd gelukkig vereenvoudigd om nog maar een paar functies te hebben met vele rollen. Collegiaal management was cruciaal om het proces maximaal te dienen. Ketendenken werd belangrijk om de samenhang der dingen te overzien! Processen werden en worden steeds weer opnieuw ingericht. Wat op zich goed is, omdat het businessproces de basis is voor automatisering!

IT Silo’s

Dit alles zou moeten leiden tot een optimale vorm om de belastingdienst in haar taakstelling structureel te faciliteren. Er ontstonden hierdoor echter vele IT-silo’s. De ontstane IT-silo’s en systemen bleken in de tijd minder flexibel te zijn. Ze ondersteunden steeds minder succesvol de veranderende structuren, wetswijzigingen en taakstelling. Voor de Belastingdienst was dit al complex, maar met Toeslagen was er echt een nieuwe dimensie bijgekomen. ICT leek het doel te worden, niet het middel! Vakpools moesten er aan te pas komen om passie te behouden bij de hardwerkende mensen. Hoe konden besluiten nog worden genomen? Wat was eigenlijk urgent? Wat voor ICT-projecten zijn belangrijk en in lijn met de strategie?

Politieke reuring

Politiek gezien kon het de afgelopen jaren ook niet op! Op de achtergrond speelde de harde competitiestrijd over wie het grote rekencentrum van de Overheid zou moeten worden. Belastingdienst was een grote kanshebber, dus de taakstelling moest gewoonweg worden verruimd. Grote politieke dromen, met dito carrières. Had iemand nog wel het overzicht van de grootsheid? Wist iemand nog wel hoe hoog de rekening was van dit alles? En waar uiteindelijk alle investeringen naar toe zouden moeten leiden? Veel vragen en daarmee steeds lastiger om projecten te plannen.

De Gartner-structuur ‘business to model’ en ‘model to execute’ is dan dan ook ver te zoeken. En om in deze situatie ook met waardeinnovatie bezig te zijn om de Belastingdienst blijvend te ondersteunen in haar digitale toekomst, dan zullen Politiek en ICT veel dichter bij elkaar gebracht dienen te worden. Iedere investering moet in redelijkheid leiden tot iets wat in lijn ligt met de strategie en mensen dienen een gemeenschappelijk doel te hebben om naar toe te kunnen werken. Onze maatschappij verwacht en mag verwachten dat de rode draad van de samenleving goed functioneert en duidelijkheid geeft. De Belastingdienst is en blijft onomstotelijk het fundament waarop onze maatschappij kan functioneren.

Onze huidige staatssecretaris Financiën Eric Wiebes heeft dat gelukkig ook gezien. Zijn huidige DG en CIO hebben dan ook een enorme uitdaging om strategie, ICT-projecten, financiën, risico’s en architecturen in lijn te brengen met het ultieme doel. Zij zullen een weg moeten vinden om daar te komen.

Terug naar de kern

Staatssecretaris Wiebes heeft een officiële brief geschreven aan de Tweede Kamer op 19 mei 2014. Hij meent dat de maatschappelijke verontwaardiging afstraalt op het functioneren van de overheid als geheel. Het lijkt dus zichtbaar te worden dat politieke besluitvorming en ambtelijke uitvoering een te grote afstand tot elkaar hebben, terwijl je elkaar keihard nodig hebt om een overheidstaak goed uit te kunnen voeren!

In het Bijbelboek Prediker staat: voor alles is een tijd. Het is in mijn visie nu dan ook voor de Belastingdienst tijd om de stap te nemen om terug te gaan naar haar oorspronkelijke taakstelling. ICT probeert het heden goed te laten functioneren en dient ruimte te bieden voor flexibiliteit en innovatie. Toekomstige ICT-projecten zullen daarom altijd in lijn moeten liggen met de strategie. Dit is nodig om de noodzakelijke transformatie te ondersteunen naar ‘onze Belastingdienst’ die we met zijn allen verdienen.

Nederland was ooit trots de Belastingdienst die ik heden onterecht zie worstelen met de impact van vroegere politieke ambities. Processen kun je automatiseren en ICT blijft, hoe je het ook zegt, een middel om te komen waar je naar toe wil gaan. In mijn visie kan Nederland weer opnieuw trots worden op de Belastingdienst als onze overheid uitkeringstaken uit het sociale stelsel weer terug laat stromen in het sociale stelsel. Onze Belastingdienst kan dan weer doen waar ze goed in is.

Leuker kunnen we het niet maken, digitaler wel!

Leave a Reply